ประวัติความสำคัญ “วันสารทไทย” ประเพณีทำบุญเดือนสิบ 2564

วันสารทไทย 2564 ตรงกับวันที่ 6 เดือนตุลาคม นับว่าเป็นประเพณีสำคัญของคนไทยที่ปฏิบัติสืบต่อกันมายาวนาน มักจะจัดขึ้นในราวเดือนกันยายน-เดือนตุลาคมของทุกปี ทั้งยังเป็นวันรวมพี่น้องที่สมาชิกในครอบครัว ร่วมกันทำบุญทำกุศลอุทิศส่วนกุศลไปให้บรรพบุรุษที่ตายไปแล้ว มีประวัติที่มาที่ไปเช่นไร ติดตามจากเนื้อหานี้

ทำความรู้จัก “วันสารทไทย” คือวันอะไร?

วันสารทไทยเป็นวันทำบุญทำกุศลกลางปีของคนไทย ตรงกับวันแรม 15 เย็น ขึ้น 10 บ้างก็นิยมเรียกวันนี้ว่า “วันสารทเดือนสิบ” หรือ “ประเพณีทำบุญทำกุศลเดือนสิบ” โดยในแต่ละภาคจะมีชื่อเรียกที่แตกต่างกันออกไป ดังนี้

– ภาคกึ่งกลาง : วันสารทไทย
– ภาคใต้ : งานบุญเดือนสิบ, ประเพณีชิงเปรต
– ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ : งานทำบุญข้าวสาก
– ภาคเหนือ : งานตานก๋วยสลาก

วันสารทไทยได้รับอิทธิพลมาจากคติประเทศอินเดีย เมื่อไทยรับเข้ามาใช้เป็นส่วนหนึ่งของประเพณีท้องถิ่นแล้ว ก็จะมีความยึดโยงกับความเชื่อถือเรื่องสังคมเกษตรกรรมแล้วก็บรรพบุรุษ โดยมั่นใจว่าการทำบุญให้แก่บรรพบุรุษที่ตายไปแล้ว รวมถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เคารพยกย่อง จะช่วยบันดาลใจให้ครอบครัวร่มเย็นเป็นสุข ฝนตกตามฤดูกาล พืชพรรณธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ เก็บเกี่ยวเห็นผลผลิตที่พึงพอใจ แม้กระนั้นถ้าเกิดไม่เคารพบรรพบุรุษแล้วก็สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ก็จะได้รับผลที่ตรงกันข้ามกันนั่นเอง

เรื่องราววันสารทไทย มีที่มาเช่นไร?

จากหลักฐานในหนังสือพิธีสิบสองเดือน บทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) มั่นใจว่า ประเพณีวันสารทไทยมีมาตั้งแต่ยุคสุโขทัย ส่วนปัจจัยที่สันนิษฐานว่าได้รับอิทธิพลมาจากประเทศอินเดียแล้วก็คติพราหมณ์ เพราะเหตุว่าในอดีตกาลช่วงวันสารทที่จัดในเดือน 10 เมื่อเทียบกับช่วงฤดูเก็บเกี่ยวของไทยแล้ว พบว่าเป็นตอนที่ข้าวยังไม่สุก ไม่ใช่ฤดูเก็บผลผลิตของไทย จึงไม่อาจจะทำขนมกระยาสารทขึ้นมาโดยใช้ผลผลิตในช่วงนั้นได้
เมื่อเป็นแบบนั้น คนไทยจึงปรับปรุงแก้ไขดัดแปลงด้วยการนำข้าวสารเก่า ผสมกับถั่วแล้วก็งา เพื่อใช้ทำขนมกระยาสารท สำหรับบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เทพดา แล้วก็ผีสาง ที่คอยคุ้มครองป้องกันแทนนั่นเอง ต่อมาเมื่อคนไทยหันมานับถือศาสนาพุทธ จึงนิยมทำบุญทำกุศลกับภิกษุ เพื่ออุทิศบุญส่วนกุศลไปให้บรรพบุรุษ รวมถึงคนเสียชีวิตที่กลายเป็น “เปรต” ให้ได้มีโอกาสมารับส่วนบุญในวันทำบุญทำกุศลสารทเดือนสิบนั่นเอง ซึ่งคนใต้จะเรียกวันนี้ว่า “วันทำบุญทำกุศลชิงเปรต” นั่นเอง โดยต้องมีการจัดสำรับอาหาร ผลไม้ ขนมพอง ขนมลา อื่นๆอีกมากมาย นำไปทำบุญทำกุศล เพื่อหวังให้วงศ์วานที่ตายไปแล้ว ได้รับผลบุญในช่วงเทศกาลดังที่กล่าวถึงมาแล้ว

sartjaen2

ความสําคัญวันสารทไทย สะท้อนแนวความคิดเรื่องอะไรบ้าง?

  • การแสดงความกตัญญูต่อบรรพชนที่ตายไปแล้ว มั่นใจว่าในช่วงวันสารทเดือนสิบ วงศ์วานที่ตายจากไปแล้ว แม้กระนั้นยังจำต้องใช้บาปอยู่ จะได้กลับมาหาครอบครัวเพื่อรับส่วนบุญบุญกุศล
  • การแสดงความเคารพนับถือต่อผู้มีพระคุณ แสดงถึงความผูกพันระหว่างบรรพชนที่เสียชีวิตไปแล้ว แล้วก็บุตรหลานวงศ์วานที่ยังมีชีวิตอยู่
  • การแสดงความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ เพราะเหตุว่าในช่วงวันสารทไทย คนไทยมักจะนิยมนำขนมกระยาสารท หรือขนมตามประเพณีของแต่ละเขตแดน ไปมอบให้แก่กัน
  • การแสดงความเคารพนับถือต่อธรรมชาติ แม่โพสพ ผีสาง เทพดา (ตามความเชื่อถือของแต่ละพื้นที่) ที่ช่วยคุ้มครองป้องกันให้ผลผลิตการเกษตรได้ประสิทธิภาพที่ดี
  • การเสียสละ ทำบุญทำกุศล บริจาคทาน ไม่โลภ ไม่ยึดติด ทั้งเป็นการอุปการะพุทธศาสนา สงวนประเพณีไทยสืบไป

sartjaen1

สำหรับกิจกรรมวันสารทไทยที่คนไทยยึดมั่นปฏิบัติกันทุกปีเป็นการไปวัดทำบุญทำกุศล กรวดน้ำอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ตาย ด้วยการนำข้าวปลาอาหาร ผลไม้ ขนมตามประเพณี ไปร่วมใส่บาตรที่วัด ซึ่งการประกอบพิธีวันสารทไทยในแต่ละพื้นที่ ก็อาจมีลักษณะที่แตกต่างกันออกไป